De verborgen onderpresteerder

Wat is een verborgen onderpresteerder?

Als we van onderpresteren spreken in de context van hoogbegaafdheid, wordt meestal het beeld geschetst van de onderpresteerder die op school veel lagere cijfers haalt dan op basis van de capaciteiten van het kind verwacht mag worden.

Zodoende blijft er nog een fenomeen onderbelicht: het verborgen onderpresteren van hoogbegaafden. Want wat als het kind, als het tienen zou halen, nog steeds onderpresteert, omdat de aangeboden lesstof nog steeds niet voorziet in diens leerniveau, omdat het kind bijvoorbeeld al jaren verder is dan wat je op basis van de leeftijd zou verwachten?

We kijken vooral of kinderen het wel goed doen op school in termen van het behalen van goede resultaten. Maar hoe veel kinderen zouden er zijn die goede resultaten behalen en met wie het goed lijkt te gaan, maar die van binnenin diep ongelukkig zijn omdat de aangeboden lesstof bij lange na nog niet voldoende is?

Regelmatig duiken er zogenaamde herkenningslijstjes op die het verschil moeten duiden tussen dé hoogbegaafde en dé “schoolbegaafde” leerling. Deze lijstjes zijn stigmatiserend en doen vooral verborgen onderpresterende leerlingen tekort.

Ik was zo een kind

Ik was zo een kind. Ik presteerde onder mijn niveau omdat het maximale aangeboden niveau te laag was voor wat ik wilde leren en weten. Het voorzag niet in enige uitwisseling aan de hand van de existentiële vragen die ik al op zeer jonge leeftijd stelde. Immens verdrietig was ik toen werd besloten om mijn behoeften te negeren en me niet groep twee te laten overslaan. Zodoende was later ook mijn maximale score op de CITO-eindtoets betekenisloos, want op mijn existentiële vragen ving ik altijd bot. Ik kon ze bij niemand kwijt.

Ik dook onder en vocht jarenlang een geïnternaliseerde strijd tegen de slakkengang van het onderwijs. De jongste van de klas mocht van alle betrokken volwassenen niet nog jonger worden dan haar klasgenoten. Sociaal-emotionele bladiebla.

Al ondergedoken was ik voor de buitenwereld een voorbeeldige leerling. Ik had geen zin in dwang, het brute forceren dat zou komen kijken bij absoluut onderpresteren, besefte ik me. Ik maakte de noodzakelijke werkjes dus snel af en ging dan aan de gang met mijn werkstukjes of een sporadisch toegeworpen plusboekje, zonder dat ik hierin enige verdere feedback of bevestiging ontving. Als ik dat niet mocht, tekende ik in mijn schrift, met rode pennenstrepen er doorheen als gevolg, een verschrikking.

Ik had fantastische rapporten en was niet op conflicten uit. Het moest dus wel goed met me gaan. Ondertussen werd ik juist weer vanwege mijn hoge cijfers jarenlang hevig gepest. Hoe ik me ook verweerde – want aan een gebrek aan assertiviteit lag het niet – het bleef doorgaan. Ik delfde het onderspit omdat ik alleen stond tegen een groep. Niemand kwam voor me op omdat ze zich niet met mij konden identificeren en omdat de omstanders zelf ook niet gepest wilden worden door die o zo leuke en normale populaire kinderen. Maar net als andere kinderen wilde ik vrienden hebben. Ik had wel contacten en trok daarbij vooral naar kinderen toe die ook voor misfits konden doorgaan.

Even was ik zo een volwassene

Volwassenen blijven onderbelicht in het bespreken van zowel het zichtbare als het verborgen onderpresteren. Wat gebeurde er met mij toen ik opgroeide? Ik kwam op de universiteit en bleef een verborgen onderpresteerder, tot ik mijn afstudeerstage bij een oude professor in Noorwegen mocht uitvoeren. Ik studeerde af met een 9.5. Deze was al een stuk betekenisvoller dan de CITO-score van weleer. Maar tijdens het volgen van vakken ondervond ik het wel: one size fits all. Ik bleef ondergedoken, maar met goede cijfers. Op papier bleef het steeds erg goed met me gaan. Ik sloot zowel mijn BSc als mijn MSc cum laude af. Maar in het studentenleven raakte ik verdwaald, met grote eenzaamheid als gevolg.

Inmiddels ben ik gepromoveerd. Onderzoeken lag me wel, maar de verveling sloeg toch weer toe ergens halverwege mijn promotie. Het ging me niet snel genoeg, dat proces van publiceren, het eindeloze kommaneuken op het laatst terwijl ik niets nieuws meer ontdekte. Ik ervoer het weer als verborgen onderpresteren. Ik had depressies. Toch is het onderzoek in mooie vakbladen gepubliceerd en houd ik er een flink proefschrift op na. Nu is het voor mij weer tijd voor een nieuw onderzoeksonderwerp, maar zo werkt de academische wereld niet.

Ontembare leerhonger

Ik ben nieuwe richtingen aan het inslaan. Mijn leerhonger is nooit weggegaan en zal ook niet weggaan. Ik zal manieren vinden om het maximale uit mijn ervaringen te halen en in het totaalplaatje, dus netto, zal ik niet meer verborgen onderpresteren. Alsnog zal ik me in sommige omgevingen moeten aanpassen om me staande te kunnen houden in het bereiken van een (gemeenschappelijk) doel. In dat geval zal ik me elders storten op wat me fascineert, en dat op mijn tempo.

Wat ik dan ook nog meer ga doen, in elk geval heb ik nu een kleine onderneming voor mijn zingeving. Ook voor de existentiële vragen die ik nog steeds stel moet ergens ruimte bestaan, vragen die vaak hebben geleid tot innerlijke dialogen bij gebrek aan personen om daarover uit te wisselen. Die fictieve personages wissel ik graag, al is het maar soms, in voor echte personen.

Ik nodig je uit om eens na te denken over verborgen onderpresteren, zowel bij kinderen als bij volwassenen; misschien is het ook in jouw leven herkenbaar.

Hoogbegaafd! Cognitieve & Executieve functies

 Lid worden

Je idee en mailadres worden rechtstreeks verzonden naar Alice Karen, zonder inzage door Stichting Hoogbegaafd!


© Alice via >>Edit & Evolve<< | Stichting Hoogbegaafd!

E-magazine ontvangen

Print Friendly, PDF & Email

About the Author:

Oprichter (trailblazer) en voorzitter van Stichting Hoogbegaafd! Gepromoveerd in de biologische oceanografie. Heeft vele interesses. Onderweg naar iets nieuws (later meer!). Ontembare leerhonger. Internationale ambitie.

Geef een reactie