Lieve hoogbegaafde PhD-kandidaat die het niet meer ziet zitten,

Er is een celebritycultuur ontstaan in de wetenschap als gevolg van de focus op individuele prestige in plaats van samenwerking, en daar word jij je steeds meer bewust van. De competitie voor onderzoeksgeld op nota bene projectbasis is immens. Burn-outs zijn onderdeel van het systeem geworden en ook de gaten tussen tijdelijke contracten in zorgen voor veel stress. Daar loop jij ook tegenaan te hikken, maar er wordt vanuit gegaan dat jij je daar wel doorheen kan zetten voor “het hogere doel” (ook te lezen als “andermans hogere doel”, of “doel van de mensen die al gebakken zitten”, al voelt die gedachte nog confronterend en onwennig).

Het duurt ook nog eens vrij lang om een onderzoeksvoorstel te schrijven. Tijd die je nu niet, maar straks vanuit de WW misschien wel hebt. Misschien is het in de WW wel gezelliger dan in de wetenschap en kan je jezelf een beetje opladen, hoop je. Je bent nog steeds aan het afwegen en je breed aan het oriënteren op allerlei andere mogelijkheden, maar bent zo opgebrand dat dit je vaak niet meer lukt naast het vervullen van je dagelijkse taken. Je hebt ook geen begeleiding vanuit de wetenschap in het verkennen van die andere mogelijkheden: je bent op je vermoeide zelf aangewezen.

Ben je een goede wetenschapper? Kan je het wel? Ja, al zeg je het zelf. Je bent een van de beste PhD-kandidaten. Daar ligt het dan ook niet aan. Misschien heb je straks geen motivatie meer om een onderzoeksvoorstel te schrijven omdat goed zijn in deze branche nog steeds geen enkele garantie biedt op een vaste plek of doorgroeimogelijkheden. En dat is scheef: een hoofdbreker die je ‘s nachts wakker houdt. Het gouden ei ligt blijkbaar niet altijd onder de gans die het beste kan broeden en je voelt je schuldig dat het gouden ei niet op jouw nest ligt omdat je niet weet waaraan je deze oneerlijkheid dan kan toeschrijven.

Er wordt zeker in de “hogere” regionen van de academie niet geselecteerd op emotionele en creatieve intelligentie en inlevend vermogen, maar wel op het oppervlakkiger charisma en het extraverte type leiderschap, en dat wordt dan gedefinieerd als “sociaal vaardig”, of erger nog, als “excellentie”, en ook nog eens als mores geponeerd. De menselijke diversiteit die het establishment niet kent of wil leren kennen, kiest men ook niet. Op de tweede plaats komen de verdere cognitieve vaardigheden die handig zijn in de wetenschap. Er is lang niet altijd plek voor curiositeit als drijfveer: pas eerst maar met je onderzoeksonderwerp in het systeem.

Achter goedbedoelde acties, zoals je er bij proberen te betrekken, maar verder niet faciliteren, zit in eerste instantie een zelfgerichte motivatie. “Kijk mijn pogingen jou erbij te betrekken zodat je er tenminste niet buiten valt!” Hierdoor is er steeds minder oog voor je aflopende contract en je onzekerheden die daarmee gepaard gaan.

Een binnengehaalde prestigebeurs moet tien keer gevierd worden en je wordt steeds geacht erbij te zijn. Jij gunt het diegene en houdt je verdriet bij je, want je hebt lachplicht. In jouw bijzijn worden de plannen besproken voor het aannemen van twee PhD’s van dat onderzoeksgeld, die zich gaan bezighouden met twee mogelijke vervolgen op je eigen PhD, onder andere jouw ideeën omvattend, maar jij bent niet meer nodig. Een verdere investering in jou is dan ook een vriendendienst waarvoor je eeuwig dankbaar dient te zijn (dit herken je uit je stukgelopen vriendschappen). En de gewenste PostDoc heeft een andere achtergrond dus aan dat profiel kan je niet voldoen. Ook heb je ineens opkomstplicht op groepsbesprekingen van de nieuwe, verbrede onderzoeksgroep, terwijl deze niet relevant zijn voor de afronding van je PhD en je veelzijdige input terzijde geschoven wordt. En ineens moet je nog een college gaan geven, terwijl de vraag eerst gesteld werd alsof het een keuze was. Ten slotte word je geacht in je WW-tijd met je uitgeputte hoofd en lijf een cursus te gaan volgen die wel eens handig kan zijn voor een PostDoc-positie, want wellicht word je via een buitenkansje toch nog een excellente hemelbestormer met een prestigebeurs (voor de daarop volgende twee jaar dan).

Als je reageert op een PostDoc-vacature in plaats van zelf een onderzoeksvoorstel te schrijven, betekent dat een prestigebeurs minder op je CV en een breuk in je onderzoekslijn tot dan toe. In het huidige systeem zet dat je al op een zijspoor ten opzichte van de hemelbestormers die rechtstreeks naar boven toe schieten. Die hemel heeft de vorm van een piramide. Overigens wordt hooguit 10% van de onderzoeksvoorstellen gehonoreerd en wie dat dan zijn is niet gevrijwaard van willekeur.

Uiteindelijk lig je al in het water en klamp je je vast aan een uitgeworpen sleeptouw terwijl je de feestgangers op de boot goed kan zien. Het strand is vlakbij. De andere feestgangers denken dat dit onderdeel is van het feest, dus je moet blij en cheerful zijn want er is een prestigebeurs binnengehaald (jij staat buitenspel), want er is een nieuwe onderzoeksgroep met veel kruisbestuiving (jij bent gesteriliseerd), want er is een nieuwe kantoorruimte als broedplaats voor de hele onderzoeksgroep (jij kan je niet nestelen). Het is of je maar beter niet over een veelgelaagde, gevoelige persoonlijkheid kan beschikken, alsof je niet hoogbegaafd mag zijn in de wetenschap.

Liever knip je het touw door en strand je. Misschien is het goed om soms te stranden, omdat je voeten dan iets hebben om in te aarden, zodat je jezelf kan stabiliseren en in het rond kan kijken naar wat je echt zou willen.

Los van wat anderen ervan zeggen. Los van wat voor soort gebruik anderen van je wensen te maken. Los van wie steevast diens behoeften als superieur aan die van jou poneert, omdat jij, onbewust wellicht maar toch, steeds verder gedehumaniseerd raakt tot vervangbaar radartje in een systeem.

Neem geen genoegen met een leven als radartje. Doe wat bij jou past en wat jou zo waardevol maakt voor wie dat willen zien – en in eerste plaats jezelf. Kies wat het beste is voor jezelf en je unieke persoonlijkheid. Dat is knap lastig: durf daarbij hulp nodig te hebben. Bijvoorbeeld van mensen die vrede hebben gevonden met zichzelf, een bevredigende zingeving gevonden hebben en/of in vergelijkbare situaties hebben gezeten.

© Tekst “Anoniem” (naam bekend bij de redactie) | Redactie & Beeld Alice K. Burridge van Green Writing | Stichting Hoogbegaafd!